ساذج نيم درم مازو سوخته يك درم سوده بر دندان ماليدن نيز سياهى دندان ببرد . و در نسخه ديگر پوست هليله زرد و در نسخه صدف سوخته چهار درم زبد البحر دو درم عوض قنبيل است و در تحفه حضض سوخته پنج درم عوض مازوست و مجرب نوشته . و اگر رنگ بصى و طلقى بود تنقيه به مسهل بلغم و حب ايارج و يا به مطبوخ تربد و حب قوقايا و ايارج نوغازيا نمايند و بمويزج و عاقرقرحا غرغره كنند در روغن مصطكى نيم‌گرم بمالند بعده اگر مرض در كناره دندان باش بسوهان بستايند . و اگر در جميع دندان باشد ضماد پيه مرغ و شحم بط و شحم حبارى و موم در روغن خيرى گداخته و قدرى زوفاى رطب و اندكى تشاسته رطب در آن آميخته بر دندان گذارند و از هوا تا چهل روز محفوظ دارند . و اگر مريض طفل باشد ده روز طلا نمايند . و اگر مرض در سطح ظاهر دندان باشد با آبگينه يا با آهن بخراشند و خون خفاش و خاكستر سلخ الحيه متواتر ماليدن و كذا خردل در شراب سرشته طلا كردن حصبى را نافع و حفظ صاحب اين علت از هوا و شرب آب سرد و اشياى بارد بالفعل ضرورست . و گويند كه بعضى به سبب غلظ ماده و لزوجت او متعسرالعلاجست و نافعترين ادويه در اين قسم و در بادنجانى اين است كه حنظل از تخم پاك كرده در سركه بجوشانند و بدان مضمضه كنند و بر دندان طلا سازند و علاج بادنجانى قريب علاج اسود است و علاج اخضر مركب از علاج سياه و زرد نمايند . دواى مجرب ابو ماهر در جميع انواع او بعد تنقيه هرگاه غير كهنه باشد و دندان متحرك نبود اين است غاريقون خاكستر گرم گل سرخ مصطكى هر يك يك جزو و توبال مس و صبر هر يك نيم كوفته جزو كوفته در سركه آهن بجوشانند حتى كه غليظ گردد پس بريزند و بار ديگر به روغن ناردين بجوشانند تا آنكه غليظ شود بر دندان طلا نمايند ؛ و آنچه در دهن جمع شود به زير اندازند . صاحب حاوى گويد كه بعد تنقيه بدن و دماغ از خلط و غرغره با آبى كه در آن بيخ كبر و باديان جوشانيده باشند ادويه جالى دندان مثل شاخ گوزن سوخته و بيخ نى فارسى سوخته بر دندان مالند . و شاخ گوزن سوخته و بيخ نى سوخته و پوست بيضه شتر مرغ سوخته و آرد جو سوخته و پوست بيضه ماكيان سوخته و كف دريا و شيح سوخته و سرطان سوخته هر واحد سه درم سبنادج نيم درم كوفته به حرير بيخته سنون سازند كه در اين باب به غايت نافع است . و يا بگيرند عدس مقشر و جو كوفته و خطمى و در سركه كهنه پخته مضمضه سازند . و يا بگيرند حنظل منقى از تخم يك درم و فلفل دو درم و در سركه جوشانيده مضمضه نمايند . شيخ ميفرمايد كه علاج تغير رنگ دندان بدانچه محلل و مخرج ماده و جالى باشد مثل فلفل و پودينه و قسط زراوند مدحرج و لتيت بجاليات كه در علاج حضر مذكور كردند آميخته بايد كرد و سنون زراوند يك جزو شاخ گوزن سوخته دو جز مصطكى سه چزو روغن گل پنج جزو سوده استعمال كردن نيز بهتر است و يل قيشور و نمك بريان و شونيز هر واحد چهار جزو سعد پنج جزو سنبل الطيب يك جزو فلفل شش جزو سوده بمالند كه دندان را سفيد گرداند . و يا بگيرند نمك سوخته سه جزو و ساذج دو جزو و سنبل الطيب يك جزو و يا خاكستر صدف چهار جزو و گل سرخ پنج جزو سعد سه جزو و فقاح اذخر يك جزو سائيده سنون سازند . به قول سيد جرجانى اگر تغير لون در يك‌دو دندان باشد بسنون جالى علاج كنند . و اگر بيشتر باشد علامت كثرت ماده بود و پس ابتدا به تنقيه بدن از حب قوقايا ايارج و صبر كنند و بمرى و ايارج فيقرا غرغره كنند بعده سنونات به كار برند و سنون قسط زراوند مدحرج حلتيت هر يك سه درم كف دريا مسحوقونيا قلى سنباذج هر يك دو درم نيز محلل ماده است و در نسخه ديگر سعد پنج درم عوض حلتيت است . انطاكى گويد كه در مجرد تغير رنگ دندان جلا بمنقيات كافى باشد و از مجرب خاكستر شنج و صدف و اظلاف و شيح به سركه است . و اينكه بگيرند گلنار و بلوط و مازو و فلفل و گل سرخ مساوى و به قطران سرشته بر مسك و استياك آن مداومت كنند و نمك و شكر و اشخار را در اينجا مزيد اختصاص است . بعض اوائل ذكر كرده‌اند كه مضمضه با آب حمات خصوص كه شبيه يا نطرونيه باشد مزيل تغير رنگ دندان است و كزمازج زنجبيل زبد البحر دارفلفل قاقله صغار هر واحد دو درم نمك بريان ده درم جو سوخته سفت درم و گاهى عود سوخته پنج درم مشك سه درم اضافه نموده مىشود كوفته بيخته سنون سازند كه جالى دندان و دافع زردى و سياهى آن و مطيب نكهت و مقوى اسنان است . و اگر زبد البحر نمك برشته هر يك دو درم زراوند طويل سك حب الآس هر يك سه درم عود سوخته جو سوخته سفال چينى كزمازج گلنار عاقرقرحا قرنفل ساذج هندى گل سرخ سعد سماق هر يك پنج درم كوفته بيخته بر دندان مالند بوى دهن خوش كند و دندان را سفيد گرداند حفر و قلح و آن جسمى است مانند سفال كه در بيخ دندان متحجر شود بنوعى كه قلع او دشوار گردد و رنگ آن نيز سياه و سبز و زرد مىباشد و سبب او تصاعد بخارات غليظ از اخلاط مجتمعه در معده است كه بر ظاهردندان نشيند و چون آن را پاك نكنند و از مسواك و سنونات عفلت ورزند و هنگام خواب دهن بند دارند و قبل هضم خواب